Mah hi zawtnak hi a faw tein chonh kho mi zawtnak zong a si fawn. Ti le rawl a thing lo mi kana wk sual, silo ah kan kut a thur mi le kan darkeu, ti hrai, pakan a thur mi kan hman sual ah I chonh kho mi a si. Hi zawtnak hi fur caan (June – September) ah a tam tling le a fawi tein chonh kho a si.
Chungtlik hi tha tein damter lo ah cun thih kho nak a si. Zei tin dah kan thih khawh a si kan tiah cun kan chung a tlik tikah kan pum chungah a um mi ti le dat “chemicals” pawl kha kan ek nih a kal pi lem. Mah caah cun kan pum chungah ti le dat pawl kha a zaa tawk in a rak um ti lo hna. Mah kha kha mirang nih “dehydration” tiah an auh. Mah ti khan a va si tikah kan pum chung um mi kan thi hrih pawl le kan lung “heart” le kan cuap le kan kal le cunin kan thluak hna zong tha tein rian an tuan kho ti lo hna I a nhu ah cun “shock” in thih a si.
Cu caah cun ngakchia pawl an chung an tlik tikah ti tam pi dinh a hau. Cunin mah chungtlik zeitluk dah a zual cang timi kha hngalh kho awk ah WHO ni “Assessment of Dehydration” an tuah.
Ngakchia chungtlik kha inn ah damter tikah hngalh awk a hau mi pawl:
- Ti kha tam thek in din sak a hau.
- Kawl nih “dat sar” tiah an ti mi kha pek a hau fawn.
- Chung pit sii le “antibiotic” pek lo ding.
- Cite a ra tel mi din awk phun siseh, a ra tel lo mi din awk phun siseh, buh hang “rawl kan chuan tikah kan thlet hlo tawn mi kha”, ungthei hang, le san pyote te pawl kha pek kho a si.
- A thlum mi din awk phun, lakphak, “pepsi” ti phun, “coca-cola” ti phun, thingthei hang ti phun, le “coffee” kha pek lo ding.
- Ngakchia thla 6 tang a si ah cun hnuk kha a hlan a din ton nak in tam thek in pek a hau. Cunin “dat sar” hang zong pek chih ding a si.
- Cunin mah lak ah an luak ah cun minutes 10-15 hnu ah khan din awk pawl kha duhsah tein pak than kho a si.
- Ngakchia pawl an chung a tlik lio ah an thi tha a der kho caah rawl le awk awk pawl kha a tlom te te cheu zau in nikhat ah voi ruk hrawng pek kho a si.
- Cunin chungtlik a dam hnu ah rawl le awk awk a dang pawl kha a hlei in zerh hnih tiang pek a hau.
Chungtlik hi fawi tein inn ah damter kho a si bangin a chel chel ah a zual mi zong a um tawn. Cu caah zei tik caan ah dah sizung le sii bawi sin ah kal pi a hau ti mi zong kha hngalh a hau.
- Voi tampi in a lua zungzal (nikhat ah voi 3 hrawng).
- Ti zei tluk tam a din zongah a ti haal zungzal.
- A tha tein a aw kho ti lo ti zong tha tein a ding kho ti lo.
- Tak linh (fever)
- Ek chungah thi a ra tel.
Tha tein ti ko ah cun chungtlik hi a sawh sawh a si lo. Hi zawtnak hi damter awk ah a fawi te na tein tuah awk le hngalh awk kha a rak tam hring hran. Cunin hi zawtnak hi a fawi tein chonh kho a si caah a tha tling mi kan tuah kho mi cu a si hlan le kan zawt hlan ah khamh kha a si. Cu caah kan hngalh a hau mi cu:
- Ngakchia thla 6 tang nan ngeih ah cun nu hnuk lawng pek ding, din ti kha minutes 15-20 tiang chuan ding.
- Kan ek kho siseh, kan zun kho siseh, kan awk hlan siseh, rawl chuan hlan siseh kut kha a thiang tein ra tawl zungzal ding.
- Cunin darkeu siseh, hrai siseh, pakan siseh, kan awk hnga mi thingthei le thinghnah pawl kha tha tein tawl ding.
- Cunin kan chuan hnga mi pawl kha tha tein tawl la tha tein chuan ding.
- Cunin kan zun put le kan ek kal nak kha din ti kan lak nak he a ra neih lo ah tuah ding.
- A hnu tling ah ngakchia pawl kha “kar kwe say” pel lo tein chunh ding.
Mah hi vialte kha tha tein kan zulh i kan tuah kho ah cun chungtlik cu a tlom thek ko lai tiah ka ruah. Cunin hngalh awk cu zawtnak a tam thek cu a si hlan ah khamah kho a si.
Ref.:
WHO “world health organization” protocol: Management of patients with Diarrhoea.
No comments:
Post a Comment