A tu lio hi global warming ruang ah thil a phun a phun a chuak len ko i kan vawlei pi a ling hliah mah mi kha khamh kho awk zongah mi fim pawl nih a phun phun te an tuah mi le an chuah pi mi kha kan hmuh. Global Warming hi zei dah a si? Zei tiah dah mah tluk pi mi fim pawl nih an tih i khamh an duh? Global Warming ruangah zei ti thil a phun aphun a cang kho? Kan Lai Tlang zong cu mah global warming nih hin kan nun nak ah zei kha ti in dah thil chuah pi kho? Kan Lai Tlang zong nih zei dah kan tuah kho ve hnga ti mi kha ka lung ah a hung chuak.
Global warming timi cu kum 100 le 200 lak kar ah kan vawlei kha 1 degree Celsius hrawng in a rung linh. Mah kum 100 le 200 cun caan a tawi a va si. Mah vawlei a ling mi kha amah tein linh si loin kan mah vawlei par ah ummi mi vialte ruang ah a si ti mi kha a si. Mah hi Global warming a si ning hi tlompal te hoi tial ka duh. Global warming a si awk ah khan “Greenhouse effects” ti mi kha hngalh hmasa a ho. “Greenhouse effects” cu kan vawlei nih a cheh hlo hnga mi a linh mi “heat” pawl kha “carbon dioxide gas” nih a dawp i “atmosphere” ah a um rih mi kha a si.
Kan vawlei cu nika “sun” in nii kan ngah, mah nii kha kan vawlei le mi caah cun a herh ngai ngai mi le san a tlai ngai ngai mi thil pakhat a rak si bang in kan vawlei kha a linh sak ve. Mah nika in a rak ra mi ah khan “infrared” timi le “ultraviolet rays” timi kha a rak um hna. Mah hoi kha khamh awk ah khan kan vawlei ah “atmosphere” ti mi kha a rak um. Mah “atmosphere” nih khan nika in a ra mi kha “filter” a tuah i kan vawlei ah nii a pha tikah thing le saram le caah ral a kan pek kho ti lo. Na tein kan vawlei ah nika nih a pek mi a linh nak kha a zungzal um ah cun khua a ling hnga lai i um awk a tlak hoi lai lo. Cu caah cun kan vawlei nih nika inn a rak ra mi a linh mi “heat” chuekhat kha van cung “space” chung ah a va cheh hlo tawn. Mah tikhan kan vawlei nih a linh le a kik kha control a tuah khawh.
Na tein a tu chan ah motor car te hoi, set yone te hoi nih khan “Carbon dioxide gas” kha an hon chuah pi. Mah cunin vawlei cung ummi mi kan tam chin hoi i um nak caah le nun nak caah kan thing le ram te hoi kha hrawh chih si lo lem hoi. Mah thing kung pawl a um ti lo caah motor car le set yone in a chuak mi “carbon dioxide gas” pawl kha a dawp tu um ti lo hna. Mah caah cun “carbon dioxide” nih khan kan vawlei nih a cheh hlo hnga mi a linh mi “heat” vialte kha a dawp dih, kan vawlei “atmosphere” nih khan tha tein “filter” a tuah kho tilo i kan vawlei pi kha a ling chin a ling chin. Mah ti cun Global warming kha a rak chuak.
Mah hi global warming nih hin vawlei cung Artic ah ummi tikhal tlang “yay khe taung” vialte kha ti ah a canter. Mah lawng si loin kan vawlie ni khua zong kha a thlen dih lem. Tahchun nak ah Lai Tlang cu a hlan ah cun December thla ah cun a rak kik hnga tawn na tein hmai lei ah cun mah tluk pi in a kik theng ti lai lo. Mah lawng si loin thing le saram umtu ning vialte zong a thlen dih. Cu caah mi fim pawl nih a chim nak ah cun hmai lei ah cun mah global warming ruang ah mi pawl hi sifah le a ton bal lo mi thlichia le ruah le zawtnak a phun phun zong a chuak men te lai tiah an ti.
A tu lio ah cun kan Lai Tlang lei ah cun mah global warming ruang a caang mi le a si mi thil cu hmuh a si rih lai lo tiah ka ruah. Na tein kan tu le kan fa le chan ah cun chim kho a si ti lai lo, mah global warming nih a chuah pi mi cun kan in pah te ko lai tiah ka ruah. A tu hi kan um nak kip paoh ah nikhua a thleng pah leng mang mi kha cu a ho paoh nih hngalh pah cio si ko. A hnu ah cun Lai Tlang i thuai thlak le lo ah an ciin mi thoi thlak hna zong awk kho awk ah a chuah te hnga maw? Chawkhlei par le Cherry par zong a hlan bang in a par te hnga maw? Hmai lei ah cun kan Lai Tlang ah um tawn mi Vakok zong hi kan Lai Tlang ah um a duh ti hnga maw timi zong kha kan ruah a ho pah cang tiah ka ruah.
Mah caah kan Lai Tlang nih hi hi a chuah hlan ah kan tuah kho mi pakhat a um mi cu hngalh a ho “awareness” kan ngeih a ho. Kan mah nih zei hmanh kan tuah kho lo zongah “aware” kan si ah cun mah global warming khamh nak caah a tha hnem mi kan tuah kho mi a si ti mi kha a hnu tling ah chim ka duh mi a si.
No comments:
Post a Comment