Sunday, May 3, 2009

"Dengue Hemorrhagic Fever" zawtnak

Dengue zawtnak hi hmaisem nih a chuah pi mi zawtnak vialte ah a tlamtling mi zawtnak phunkhat a si. Mah hi zawtnak hi 1950 lio ah Philippines le Thailand an rak hmuh hmasa. Mah hnu ah cun 1970 ah a dang ram pawl zongah mah hi zawtnak in a zaw mi pawl a rak hmuh ve hna. Cun a tu chan ah cun ram tampi ah mah zawtnak hi hmuh a si cang I Philippines le ka dang South East Asia ram pawl ah cun ngakchia le u pa pawl an ton mi zawknak vialte ah a tam tling mi zawtnak pakhat ah an chiah.

Mah hi zawtnak hi South East Asia ah tam tling hmuh a si tawn i “Aedes aegypti” timi hmaisem chung um mi rungrul (virus) phunkhat nih a chuah pi mi a si. Mah virus cu a phun pali a um I miring nih “serotype I, II, III, IV” tiah min an pek. Mah rungrul “serotype” pakhat ruang ah Dengue zawtnak nan in sual ah cun a hnu tikah mah “serotype” in zawt kho a si ti lo. Tah chun nak ah mi pakhat cu “Dengue virus serotype II” nih dengue zawtnak in a zaw I sizung ah a tha tein a v ara kuh I a dam hoi ti si seh, mah a dam hnu ah cun “serotype II” ruangah a zaw kho ti lai lo. A si na tein a dang “serotype I, III, le IV” in cun dengue zawknak in a zaw kho rih. Cunin a hlan a zawknak thek in a zual zong a zual chin kho mi a si.

“Aedes aetypti” timi hmaisem hi zaan ah a vaak mi hmaisem phun a si lo. Raifanh a chuah pi mi hmaisem he aa dan nak pakhat cu chun lawng ah a vaak i mi kha a va seh tawn hna. Cunin hi hmaisem hi ti thiang lawng ah um a duh I mah ti thiang lawng khan a tit a ti tawn mi a si.

Mah hi zawtnak in Philippines ah cun ngakchia si loin u pa pi zong a thi mi pawl um zungzal hna. Dengue zawtnak cu raifanh le a typhoid bang in a hmasa ah ni hnih in zerh khat tiang tak linh, lu fah, le kan pum a fah mi pawl kha a zaw mi hna nih an in tawn mi a si. Mah hi lio ah a tha tein sii pek kho lo le dam ter kho lo ah cun a zual thek mi “Dengue Haemorrhagic Fever (DHF)” ah aa cang I a hnu tling ah cun “Dengue Shock Syndrome (DSS)” tiah an timi ah aa cang. Mah zawtnak kha DSS a va si cang hnu ah cun fawi tein dam ter kho si ti lo I ngakchia pawl a tam thek cu a thi hna.

Dengue Haemorrhagic Fever (DHF) ah hmuh tawn mi cu kan hani in a mah duh piin thi a chuah lai, cunin kan hnar zongin mah duh piin thi a chuak lai. Na ra khon sual zongah a fawi tein thi a chuak lai. Kan thi tha a tlom lai I “Blood Pressure” kan tah tikah “normal” nak in a tlawm thek lai. Mah lawng si loin kan thi tlompal zong kha lak zo in “test” an tuah tikah kan thi chung um mi “Platelets” ti mi thil phunkhat kha “normal” nak in a tlomthek mi kha hmuh a si. Cunin Dengue Shock Syndrome (DSS) ah cun “shock” a ngah mi kha hmuh si lai.

Hi zawtnak hi cu “Anti-Biotic” sii in dam ter kho mi zawtnak a si lo. A fawi tein chim ah cun mah hi zawtnak dam ter nak ah sii a um lo. Thi rawn “blood transfusion” le “fluid replacement therapy” lawng in dam ter khawh a si.

Mah hi Dengue zawtnak hi tih nung ngai ngai mi zawtnak phunkhat a si hrim hrim ko. Cunin a tu tiang khamh nak sii a um rih lo caah a tha tling mi cu ra ral rin kha a si ko.



Ref.:

WHO "World Health Organization": Dengue Hemorrhagic Fever Surveillance

DOH "Department of Health Philippines": Dengue Hemorrhagic Fever

Harrison's Principles of Internal Medicine: Hemorrhagic fevers

No comments:

Post a Comment